Günlük hayatta bir iyilik halinden sonra her şey para değil deriz. Bu durum iyiliğin bize sağladığı manevi gücü maddi bir çıkardan daha üstün tuttuğumuzu gösterir. Yazar Senarist Oyuncu Ercan Kesal, Bir televizyon konuşmasında başından geçen bir hikâyeyi anlatır: Taksiye bindim geçen. Ok meydanına gelecem. Ataşehir’de oturuyorum. Arabam serviste. Benim çok yaptığım bir şey değil. “Ok meydanına gideceğim hastaneye. “Biliyorum.” dedi “Ben seni daha önce götürdüm abi 13 yıl önce. “Ne zaman götürdün?” “Abi ben hiç unutmadım ki” dedi. “Sende uno vardı. Tekeri patlamıştı. Yol kenarında beni durdurdun. “dedi. “Tamir ettim. Bana 10 lira verdin. Abi” “10 lira O zamanın parasına göre iyi miydi?” “ hayır” dedi. “O kadarmış falan” dedim. “Abi ben onu para için yapmamıştım. Beni çok aşağıladın abi. Ben bunu hiç unutmadım. Bilmeden birbirimize neler yapıyoruz aslında. Nasıl eziyetler ediyoruz birbirimize bilmeden, farkında olmadan.” Yaşanan bu durumlara Dan Arıely Akıldışı Ama Öngörülebilir isimli kitabında şöyle bir açıklama getirir. “Hayatı domine eden iki norm vardır: sosyal normlar ve pazar normlarıdır. Sosyal normlar daha sıcak, samimi ve karşılığında bir şeylerin beklenmediği normlardır. Yaşlı bir komşunuzun hastane işlerine yardımcı olmak gibi. Pazar normları ise karşılıklı çıkar çerçevesinde yapılan, insanların uzmanlaştığı ve geçim için yaptığı işler veya hizmetler karşılığında gerçekleşen normlardır. Bunlar birbirine karıştırılırsa iletişim anlamında büyük sorunlar doğar. Verdiğimiz örnekte yaşlı komşu kadına iyilik olsun diye yaptığınız hastane işleri sonrasında onun gurbetteki oğlunun gelip size yaptığınız hizmetler karşılığında para verdiğini düşünün kendinizi nasıl kötü hissedersiniz. ABD’de yapılan bir çalışmada avukatlardan yaşlılara saatlik ücretlerinde indirim yaparak hizmet verip vermeyecekleri sorulunca avukatların çoğunluğu buna hayır cevabını veriyor. Fakat aynı avukatlara bunu “yaşlılara bir hizmet” olarak ücretsiz yapıp yapmayacakları sorulduğunda çoğunluğu olumlu cevap veriyor. Gömlek dikip satan bir akrabam işi bırakmış ve bir kamu kurumunda işe girmişti. Ben de tayin konusunda ona yardımcı olmuştum. Bana memnuniyetini ifade etmek için iki tane gömlek dikip hediye etmek istemişti. Ben de maddi durumu zaten iyi değil düşüncesiyle para vermek istedim ve biraz da ısrar edince parayı almak durumunda kalmıştı. Ama yüzündeki sevinç bir anda kayboldu. Buruk bir şekilde, “Neye yaradı ki bu gömlekler?” dedi. Bu olay bana ders oldu. Birincisi sosyal norm anlamında insanların yaptıkları iyilikleri bir pazar normuna dönüştürmemek. İkincisi sana yapılan bir iyiliği geri çevirmemek. İnsanların içinden gelen iyilik duygusuna ket vurmamak. İnsanlara gerektiğinde iyilik yapma fırsatı vermek. Av. Durdu GÜNEŞ
Günlük hayatta bir iyilik halinden sonra her şey para değil deriz. Bu durum iyiliğin bize sağladığı manevi gücü maddi bir çıkardan daha üstün tuttuğumuzu gösterir. Yazar Senarist Oyuncu Ercan Kesal, Bir televizyon konuşmasında başından geçen bir hikâyeyi anlatır:
Taksiye bindim geçen. Ok meydanına gelecem. Ataşehir’de oturuyorum. Arabam serviste. Benim çok yaptığım bir şey değil. “Ok meydanına gideceğim hastaneye. “Biliyorum.” dedi “Ben seni daha önce götürdüm abi 13 yıl önce. “Ne zaman götürdün?” “Abi ben hiç unutmadım ki” dedi. “Sende uno vardı. Tekeri patlamıştı. Yol kenarında beni durdurdun. “dedi. “Tamir ettim. Bana 10 lira verdin. Abi” “10 lira O zamanın parasına göre iyi miydi?” “ hayır” dedi. “O kadarmış falan” dedim. “Abi ben onu para için yapmamıştım. Beni çok aşağıladın abi. Ben bunu hiç unutmadım. Bilmeden birbirimize neler yapıyoruz aslında. Nasıl eziyetler ediyoruz birbirimize bilmeden, farkında olmadan.”
Yaşanan bu durumlara Dan Arıely Akıldışı Ama Öngörülebilir isimli kitabında şöyle bir açıklama getirir.
“Hayatı domine eden iki norm vardır: sosyal normlar ve pazar normlarıdır.
Sosyal normlar daha sıcak, samimi ve karşılığında bir şeylerin beklenmediği normlardır. Yaşlı bir komşunuzun hastane işlerine yardımcı olmak gibi.
Pazar normları ise karşılıklı çıkar çerçevesinde yapılan, insanların uzmanlaştığı ve geçim için yaptığı işler veya hizmetler karşılığında gerçekleşen normlardır. Bunlar birbirine karıştırılırsa iletişim anlamında büyük sorunlar doğar.
Verdiğimiz örnekte yaşlı komşu kadına iyilik olsun diye yaptığınız hastane işleri sonrasında onun gurbetteki oğlunun gelip size yaptığınız hizmetler karşılığında para verdiğini düşünün kendinizi nasıl kötü hissedersiniz.
ABD’de yapılan bir çalışmada avukatlardan yaşlılara saatlik ücretlerinde indirim yaparak hizmet verip vermeyecekleri sorulunca avukatların çoğunluğu buna hayır cevabını veriyor. Fakat aynı avukatlara bunu “yaşlılara bir hizmet” olarak ücretsiz yapıp yapmayacakları sorulduğunda çoğunluğu olumlu cevap veriyor.
Gömlek dikip satan bir akrabam işi bırakmış ve bir kamu kurumunda işe girmişti. Ben de tayin konusunda ona yardımcı olmuştum. Bana memnuniyetini ifade etmek için iki tane gömlek dikip hediye etmek istemişti. Ben de maddi durumu zaten iyi değil düşüncesiyle para vermek istedim ve biraz da ısrar edince parayı almak durumunda kalmıştı. Ama yüzündeki sevinç bir anda kayboldu. Buruk bir şekilde, “Neye yaradı ki bu gömlekler?” dedi.
Bu olay bana ders oldu. Birincisi sosyal norm anlamında insanların yaptıkları iyilikleri bir pazar normuna dönüştürmemek. İkincisi sana yapılan bir iyiliği geri çevirmemek. İnsanların içinden gelen iyilik duygusuna ket vurmamak. İnsanlara gerektiğinde iyilik yapma fırsatı vermek.
Av. Durdu GÜNEŞ
Adınız Soyadınız
E-Posta
Girilecek rakam : 547813
Lütfen yukarıdaki rakamları yazınız.