SANAT DÜNYASI VE SANATÇI RUHU

Sanat, içinde yaşadığımız dünyayı algılama, duygu ve düşüncelerimizle anlamlandırma ve üreterek yorumlama biçimidir.

Üretme eyleminin ortaya koyduğu eser çeşitliliği açısından sanat eserleri farklılıklar gösterir.

Hayal gücünün farklı tekniklerle dışa vurumu, sanat tanımında ve sanata bakış tarzında değişik yorumların çıkmasına neden olmuştur.

Bir sanat eseri; bir ressamın elinden ‘resim, grafik tasarımcısının elinden ‘çizim, heykeltıraşın elinden ‘heykel, bir bestecinin duygu ve düşüncelerinden şarkı veya türkü, bir mimarın yapacağı plan ve tasarımdan camii, konak veya müze şeklinde ortaya çıkabilir.

Bir başka tanıma göre sanat; duygu, düşünce, tasarım veya herhangi bir güzelliği ifade etmek için kullanılan yöntemlerin tümüdür.

SANATIN  YAŞAMA YANSIMA  BİÇİMİ

Sanatın tarihi bir hayli eskidir. Dünyanın 7 harikası olarak kabul edilen eserler, kendine özgü bir sanat anlayışının ürünleri olarak, Milattan önce yaşamış mimar ve heykeltıraşların; yaşadıkları dönemi yansıtan, tamamlanması için binlerce insanın birlikte çalıştığı ve uzun yıllar sonucu yapımları gerçekleşen sanat eserleri olarak sanat tarihi içindeki yerlerini almışlardır.

Sanatın yaşama yansıtılmasının değişik biçimleri vardır. Pratik (endüstriyel) sanatlar, günlük hayatı kolaylaştırmak amacıyla yapılan ve el becerisi ile ortaya çıkan eserlerdir. Duvarcılık, dokumacılık, çinicilik, halıcılık, ve kunduracılık  bu türe giren sanat eserleri arasında yer alır.

İşitsel ( Fonetik) sanat türü ise içinde ses ve söz bulunan, kulağa hitap eden sanat türünü ifade eder. Opera, fonetik ve görsel sanat türü içinde yer almakta olup müzikli tiyatro oyunudur.

Çağdaş (modern) sınıflandırma adı altında 7 farklı grupta incelenen sanat çeşitleri şunlardır:

1. Yüzey Sanatları: Resim, afiş, grafik, karikatür, fotoğraf, hat ve minyatür türlerini kapsar.
2. Hacım Sanatları: Heykel, seramik ve kabartma gibi üç boyutlu sanatsal çalışmaları ifade eden sanat türü.
3. Mekan Sanatları: İç mimari, peyzaj mimarisi ile iç ya da dış mekanların tasarımı bu sanat türünün içine girer.
4. Dil Sanatları: Edebiyat (yazın) türlerini kapsayan sanat türüdür. Roman, hikaye ve şiir gibi.
5. Ses Sanatları: Klasik müzik, caz gibi müzik türlerini kapsayan sanat türüdür.
6. Hareket Sanatları: Bale, Pandomim ve dans çeşitlerini içine alan sanat türü. Bu sanat türünde bedenin müziğe uyumlu şekilde estetik görünüm kazanması esas alınıyor.
7. Dramatik Sanatlar: Sinema, tiyatro ve müzikal oyunlar gibi sahne sanatlarını kapsayan sanat türü.

Sanat, insan yaşamında heyecan uyandıran, estetik güzellikleri ortaya çıkaran ve insan ruhunu dinlendiren temelinde güzellik yatan bir etkinlik türüdür.

Sanatın temelindeki güzellikleri fark eden sanatçılar, geçmişten günümüze çok sayıda sanat eserini insanlığa kazandırmıştır.

Batıda Rönesans devrinde yaşayan sanatkarlar, yaşadıkları dönemi yansıtan önemli sanat eserleri ile ülkelerinin sanat tarihine adlarını yazdırdılar.

16ncı Yüzyılda İtalya’da ortaya çıkan Rönesans döneminde yetişen sanatçılar arasında Leonardo Da Vinci, Michelangelo, Raffaello, Donatello ve İstanbul’u fetheden Fatih Sultan Mehmet’in resmini yapan Giovanni Bellini gibi sanatçılar bulunmaktaydı.

Donatello ve Michelangelo heykeltıraş, Raffaello ressam, Leonardo Da Vinci ise ressam olmanın yanında heykel ve mimari tasarımcıydı.

Bizim tarihimizde de Selçuklu ve Osmanlı toplumunda sanatın gelişmesine önem verildi, değerli sanat ve bilim insanları yetişti. Günümüzde hala Selçuklu ve Osmanlı döneminde mimari alanda yapılan sanat eserlerini Anadolu’nun muhtelif yerlerinde yaygın olarak görmekteyiz.

Mimar Sinan, Osmanlı Devleti’nin en ünlü baş mimarıydı, öğrencisi olan Mimar Hayreddin’in adının Mostar Köprüsü ( Mostar/ Bosna Hersek) gibi dünyaca ünlü bir eserde yazılı olduğu bilinir. Sultanahmet Camii’nin mimarı olan Sedefkar Mehmet Ağa’da Mimar Sinan’ın talebesi olarak önemli eserlere adını yazdırmıştır.

Cumhuriyet döneminin en önemli mimarlarından kabul edilen Mimar Kemaleddin’in önemli eserleri arasında Gazi Eğitim Enstitüsü (Ankara) , Ankara Palas ve İstanbul’da Bebek Camii yer almaktadır.

ANADOLUDA ZENGİN SANAT MİRASI

Anadolu’muz kültürel miras bakımından oldukça zengindir. Bu zenginliği sağlayan eserler Anadolu’nun değişik bölgelerinde yer almaktadır.

Anıtsal yapı özelliği taşıyan bu eserler alanlarında uzmanlaşmış 100 kişiden oluşan Jüri tarafından ortak bir çalışma ile seçilmek suretiyle Hürriyet Gazetesinin 20.08.2017 günkü Pazar ekinde yer almıştı.

Bu yapıtlar içinde günümüzde de ziyaretçi akınına uğrayan binlerce eser bulunuyor.

Edirne’de Selimiye Camii, Şanlıurfa’da Göbeklitepe, İstanbul’da Topkapı Sarayı ile Süleymaniye Camii, Ankara’da Türk Tarih Kurumu ile ODTÜ Mimarlık Fakültesi, Trabzon’da Sümela Manastırı ve Ağrı ilimizde İshak Paşa Sarayı bu eserler içinde ön plana çıkan eserlerden sadece birkaçıdır.

Anadolu’da her bölgeye yayılmış, yapıldıkları dönemin sanat anlayışını yansıtan bu eserleri yerlerinde görmek adeta o döneme gezintiye çıkmak anlamına geliyor.

Sanat eserleri alanında Anadolu’da yaşamış medeniyetlere ilişkin binlerce esere sahip olmak ülkemiz adına büyük bir zenginliktir. Ancak bu eserlerden bir kısmının parça parça yurt dışına kaçırılmış olması günümüzde Kültür Bakanlığına önemli bir sorumluluk yüklemiştir.

Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinde de sanatın değişik alanlarında yetişen sanatçılarımız ülkemiz sosyal dokusuna uygun eserler üretmeye devam ettiler.

Görsel sanatlar alanında ressamlar, sinema dalında hafızalarımıza yerleşmiş kült olmuş filmler, heykeltıraşlar, tiyatro oyunları, müzisyenler kültürel hayatımızı zenginleştirdi ve yeni üretilen eserlerle üretmeye devam ediyorlar.

SANATI SEVDİRMEK VE ÖZENDİRMEK

Sanat, ruha güzellik, düşüncelerimize derinlik, dünyaya bakışımıza zenginlik katar. Sanatsever insanların çokluğu bir ülke için önemli bir kazanımdır.

Bu bakımdan yeni yetişen genç nesle sanatı sevdirmek ve sanatsal etkinliklere yöneltmek sanat camiası için başta gelen görevlerden olmalıdır.

Ülkelerarası ilişkilerde siyasetin başaramadığını sanatçılar başarır. Dostluk köprüsünün oluşturulmasında sanat elçilerinin çokluğu uluslararası işbirliğinin temel taşlarından biri olmuştur.

Sanat, dünyayı güzelliklerle fetheder. Askerle, güçle, zorla ve katliamlarla yapılan işgaller kalıcı olmadığı gibi insanlığa acı ve elemden başka bir şey getirmemiştir.

Ünlü Rus yazar Tolstoy’a göre; ‘Sanat ne keyiftir ne avanta ne eğlence. Sanat, yüce bir iştir. Sanat, insan yaşamındaki bilinçli bilgiyi, duyguları aktaran bir organdır.

Dünyaca ünlü ressam Pablo Picasso’ya göre de ‘Sanatın amacı, günlük yaşamın bulaşan tozlarını ruhumuzdan temizlemektir.,

Amerikalı siyasetçi John William Gardner’de (1912-2002) ‘ Hayatı silgisiz bir çizim sanatı, olarak ifade etmiştir.

İrlandalı oyun yazarı George Bernard Shaw’da (1856-1950) bir sözünde ‘ Yüzünü görmek için bir cam ayna kullanıyorsan, ruhunu görmek için sanat eserlerini kullanabilirsin, der.

Cumhuriyetimizin Kurucusu Mustafa Kemal ATATÜRK de sanata ve sanatçıya büyük değer vermiş bir sözünde ‘ Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri kopmuştur, diyerek sanata bakışını ifade etmiştir.

TÜRK TOPLUMUNDA VE EĞİTİM KURUMLARINDA SANAT

Sanat, sanata ve sanatçıya ilgi ve sevgi gösterilen ortamda gelişir. Geçmişimizde de Türk toplumsal yapısında sanatsal faaliyetlere yer verildiğini sanat tarihinde yer alan bilgilerden anlamaktayız.

Geleneksel Türk Tiyatro oyunları arasında yer alan Hacivat ve Karagöz ileMeddah oyunları, müzik alanında Mehter marşları eşliğinde kudüm, kös ve davul kullanımının mazisi bir hayli eskidir.

Özellikle mimari alanda Selçuklu ve Osmanlı döneminde yapılan eserlerin bazıları günümüze kadar gelmeyi başarmış ve korumaya alınmıştır.

Cumhuriyet döneminde de sanatsal etkinliklere büyük önem verildi. Yakın tarihimizde ürettikleri eserlerle adını dünyaya duyurmuş ressam, tasarımcı, heykeltıraş, fotoğrafçı, piyanist, flüt virtüözü, şarkı sözü yorumcusu olan çok sayıda sanatçımız yetişti.

Ne var ki sanatsal etkinlikler açısından dünya çapında söz sahibi olacak şekilde bir donanıma henüz sahip değiliz.

Sanat alanında daha çok sesimizi duyurabilmemiz, sanat ile entegre olmuş, sanatsal faaliyetleri yakından izleyen bir toplum olmakla mümkün.

Eğitim sistemi içinde yer alan sanata yönlendirici eğitim kurumlarının yaygınlaşması gerekiyor. Güzel Sanatlar liseleri, konservatuarlar, Tasarım ve Mimarlık fakülteleri toplumsal yaşamda daha çok kabul görebilmelidir.

Sanat alanında okutulan derslerin müfredatında öğrencilerin ilgisini çekecek konulara yer verilmeli.

Her türlü sanatsal etkinliğe devlet destek vermeli. Sanata yaklaşım açısından sergilenen muhalif bakış açısı ile yapılan işleri boş görmek, toplumda sanat algısının yanlış yerleşmesine neden olabilmektedir.

Sanatsal aktivitelere katılım gelir düzeyinin düşük olduğu kesimler için pahalılaşmamalı, sanatın değişik dallarına yönelen insanlar içinde etkin bir rol üstlenmek risk taşıyan bir eğilim olarak görülmemelidir.

Yakın tarihimizde adlarını dünya çapında duyuran çok sayıda sanatçımız yetişti. Temsil ettikleri sanat dalında ülkemizin adını duyuran sanat elçilerimiz oldu. Komşu ülkelerde Türk sinema ve dizilerinin izlenmesi, müzik alanında Türk yorumcularının dinlenmesi sanatımız adına gurur verici gelişmelerdir.

Kültürel alanda festivaller, fuarlar, sergiler, kurslar, yarışmalar sanata yönelimi olumlu etkileyen unsurlar arasındadır.

Ülkemizde sanatın gerçek değerine ulaşması için devletin yanında sivil toplum kuruluşlarının da etkin bir rol üstlenmesi gerekiyor.

Eğitim sistemi içinde gençlerimize sanatın güzelliklerini benimsetmek ve sanatsal etkinliklere yöneltmek gelecek adına atılan olumlu adımlar olacaktır.